سرزمین کوهستان

چهره تاریخی استان ایلام تا چند ده پیش شناخته نشده بود ولی از آن پس در نتیجه کشفیات و بررسی های باستانشناختی که در شوش(پایتخت عیلام باستان)،دهلران،موسیان،دره شهر،هلیلان،ایوان و مهران و دیگر مناطق استان بعمل آمد بخشی از چهره حقیقی تاریخ این استان نمودار گشت و قدمت تاریخی این سرزمین به حسب پژوهشهای باستانشناسی چون(مادام ژان-دیولافوآ-دمرگان و پروفسور فرانک هول)به بیش از 8 هزار سال پیش از میلاد مسیح می رسد(تاریخ و فرهنگ کهن سرزمین ده هزار ساله دهلران و ایلام-کرم علیرضایی)

استان ایلام با بین النهرین که مرکز تمدن های کهنی چون:بابل،آکد،سومر،آشور است نزدیک و هماسیه بوده و آثاری که در طی کاوشهای انجام شده به دست آمده این است که بابلیها قسمت سرزمینی که در مشرق بابل که همان استان ایلام و سرزمین همجوار آن می باشد علامتو یا علام یعنی کوهستان و شاید کشور طلوع خورشید یعنی مشرق می نامیده اند و این واژه در زبان سامی به معنی کوهستان و سرزمین بلند است که موقعیت آن با استان ایلام کنونی تطبیق می کند(تاریخ و فرهنگ کهن سرزمین ده هزار ساله دهلران و ایلام-کرم علیرضایی)

کاوشهای که در شهرستان دهلران انجام گرفته بیانگر آن است که انسان در این منطقه در حدود 8 هزار سال پیش از میلاد از دو گونه نبات یعنی گندم و جو و دو گونه جاندار یعنی بز و میش استفاده کرده اند،فزون بر این شواهد به دست آمده به وسیله باستانشناسانی چون(مارسل دیو لافوآ) و همسرش جین در سالهای 1884 تا 1886 میلادی در تپه موسیان و (ج.ای.گوتیه)و(جی لامپری)در سال 1913 میلادی در مدتی بیش از دو ماه در تپه موسیان انجام داده اند و همچنین آزمایشهای که به وسیله(فرانک هول و کنت وی فلانری) در سال 1961 بر رویی تپه های علی کش و چغا سفید و دیگر مکانهای باستانی این منطقه انجام گرفته بیانگر این نکته است که انسان در فاصله میان 7500 تا 5500 سال پیش از میلاد در این منطقه به اهلی کردن گاو و کشت دانه های گیاهان تازه ای مانند عدس،ماش،کتان توفیق یافته اند(تاریخ و فرهنگ کهن سرزمین ده هزار ساله دهلران و ایلام-کرم علیرضایی)

                                      

 بر اساس پژوهشهای پروفسور فرانک هول بر روی تپه های بز مرده-محمد جعفر و .. می توان  نوعی از زندگی کوچنشینی در حد ابتدایی باز نمایند که در دوران میان سنگی(هزاره 12 تا 6 پیش از میلاد) و عهد نوسنگی(هزاره 5 پیش از میلاد یعنی مدت 8 هزار سال )شیوه عمومی زیست همه انسانها به ویژه مناطق باستانی دهلران بوده است که این کوچنشینی مبتنی بر شکار،دامداری خانگی و گرد آوری غذا بوده است(تاریخ و فرهنگ کهن سرزمین ده هزار ساله دهلران و ایلام-کرم علیرضایی)

شواهدی که در محل های باستانی در دهلران به دست آمده روشنگر آن است که گله داران خیلی پیشتر از انکه باستانشناسان تصور می کرده اند از دهکده های کشاورزی جدا گشته اند(دکتر امان الهی)

حفاری های باستانشناسی که در محل انجام گرفته نشان که ایران به ویژه منطقه دهلران و موسیان و تپه توله ای در اطراف اندیمشک در چهارمین هزاره پیش از میلاد دارای سطح عالی زراعت بوده اند و یکی از کهنترین کانونهای کشاورزی در ایران به شمار می رفته اند(تاریخ و فرهنگ کهن سرزمین ده هزار ساله دهلران و ایلام-کرم علیرضایی)

با بررسی های متعدد که در مناطق باستانی دهلران و موسیان انجام گرفته و به سبب نزدیکی و همسایگی با بین النهرین و  وجود مکانهای متعدد باستانی که تپه های علی کش و بز مرده نشانگر این واقعیت  تاریخی هستند که این ناحیه خیلی پیش از از اختراع ظروف سفالی وجود داشته اند(تاریخ و فرهنگ کهن سرزمین ده هزار ساله دهلران و ایلام-کرم علیرضایی)

دوره تپه بز مرده(7500 تا 6750 سال پیش از میلاد)

                                        

مردمی که فرهنگ(بر مزده)متعلق به آنهاست از خاک رس قرمز که به طور طبیعی فراوان است خشتهای خام به طول 25 و عرض 15 و ضخامت 10 سانتیمتر درست نموده اند و از این خشتها خانه یا کلبه های به اندازه 2*2 متر و به ضخامت 25 تا 40 سانتیمتر می ساختند مردم بز مرده منظم دانه های نباتی مانند ماش-یونجه وحشی گیاهان و میوه کپر وحشی را جمع آوری می کرده اند-مردم بز مرده از راه شکار و ماهیگیری نیز قسمتی از خوراک خود را نیز بغیر از بز و میش تامین می کردند

دوره تپه علی کش(6750تا 6000 سال پیش از میلاد)

مرحله بز مرده یک نوع سازش موفقیت آمیز با محیط بوده و مقایسه ان با مرحله علی کش این  امکان را می هد تا جهات موفقیت آمیز آن را که در فاصله بین (6750تا6000 سال پیش از میلاد)روبه افزایش بود تشخیص داده شود که از آن جمله کشت دانه های غلاتی مانند گندم و جو که 40 درصد بیشتر از دوره بز مرده کشت می شده اند که فقط در این دوره کشت آن زیاد شده که احتمال قوی نشان از توسعه کشت زرع در اطراف محل علی کش می باشد و تعداد کشی حبوبات وحشی و دانه های مفید گیاهی روبه کاهش رفته است-خوردن بز هنوز در میان ده نشینان دوره علی کش رواج داشته و مطالعاتی که بر روی استخوانهای آنها انجام گرفته نشان می دهد که این حیوانات اهلی بوده و بیشتر آنها در سنین جوانی می کشتند

مردم علی کش علاوه بر ساختن ساتورهای سنگی دهها هزار تیغه را از خود بر جا گذاشته اند

دوره محمد جعفر(5600 تا 3000 سال پیش از میلاد مسیح)

                                           

دوره محمد جعفر را باید مرحله ابداع در طرز معاش –معماری و ابزار نامید،ده نشینان این زمان در خانه های زندگی می کردند که بایدهای آنها بر سنگ قلوه هایی صاف یا سنگ ریزه های رودخانه ای گذاشته شده بود،ساختن ظروف سفالی از شگفت انگیزترین نو آوری که در زمان محمد جعفر به ظهور پیوست سفال این دوره نرم و زود شکن و جنس آن از گل رس می باشد که مقداری کاه به آن اضافه کرده اند،مردم عصر محمد جعفر تعداد زیادی مجسمه کوچک را از خاک رس درست نموده آنها را در آتش می پختند

دوازده تپه باستانی در محدوه شهرستان دهلران وجود دارد که هر کدام به دوره های خاص باز می گردد که تحولات عظیم فرهنگی را در دل خود جایی داده اند که به نمونه های از آن با با ذکر سال در زیر آورده میشود

تپه سبز(5500 تا 5000 سال پیش از میلاد)
تپه خزینه(5000 تا 4500 سال پیش از میلاد)

تپه میمه(4500 تا 4100 سال پیش از میلاد )

تپه بیات(4100 تا 3700 سال پیش از میلاد)

هیئت حفاری خارجی که تا کنون در دشت خوزستان که همیشه دشت دهلران نیز در بررسی ها باستانشناسی بخش از دشت خوزستان به آن اشاره شده است چند مورد نام برده می شود

1-هیئت حفاری گوتیر و لامپر(1903-1904 میلادی)

2-هیئت روبرت آدامز(1960-1961 میلادی)

3-هیئت به سرپرستی پروفسور فرانک هول(1961-1972 میلادی)

4- هیئت به سرپرستی پروفسور هنری رایت(1968-1973 میلادی)

5- هیئت به سرپرستی پروفسور الیزابت کارتر)1969-1970 میلادی)

6- هیئت به سرپرستی پروفسور آلن زاگارل(1974-1975 میلادی)

 

نظریه نهایی پروفسور فرانک هول درباره تپه های باستانی دهلران

پروفسور هول قدمت دوران استقرار در دهکده های را حدود هزاره هشتم تا هزاره پنجم پیش از میلاد دانسته است،آثار بدست آمده در دشت خوزستان در منطقه دهلران به ترتیب قدمت در تپه های بز مرده-علی کش-محمد جعفر-تپه سفید-تپه سرخ بدست آمده اند

به گواه آثار بدست آمده از  محلهای باستانی سرزمین دهلران چنین به نظر می رسد که بین 5000 تا 10000 سال پیش از میلاد دشت دهلران برای سکونت گروه های انسانی در دوران پیش از تاریخ مناسب بوده است و مهمترین محل های باستانی این دشت را می توان تپه های علی کش و چغا سفید نام برد که قدیمی ترین آثار را در برداشته اند و متعلق به دوره نو سنگی هستند و می توان گفت که این تپه ها باقی مانده های قدیمی ترین و شاید اولین دهکده های دائمی باشند که در تاریخ سبز به وجود آمده اند

تپه چغا آهوان مهران

تپه باستانی چغا آهوان مهران به دلیل گستردگی آثار و شواهد فرهنگی متنوع و متعدد از ادوار مختلف پیش از تاریخ از اهمیت ویژه ای برخوردار است،انواع سفالهای ساده و منقوش با تزئینات و رنگ های مختلف شاموت گیاهی و سنگریزه بر روی تپه دیده می شود،بررسی اولیه شواهد فرهنگی سطح اثر خصوصاً تنوع سفال آن نشان دهنده ادوار مختلف استقرار بشر در این منطقه می باشد(هزاره هفتم تا هزاره سوم قبل از میلاد)(باستانشناسی-تاریخ و ایلام-حبیب اله محمودیان)

تپه باستانی مور موری آبدانان

سفالهای باستانی تپه مورموری از نوع سفالهای منقوش با رنگ قرمز نخودی است تراکم سفال در تمام سطح تپه متشکل از سفالهای منقوش و ساده که سفالهای منقوش به نقش های هندسی تعداد بیشتری برخوردار است-این اثر احتمالاً مربوط به دوره پیش از تاریخ است و سفال آن با سفالهای تپه موسیان،دهلران،گلان،چگا آهوان مهران همخوانی دارد(باستانشناسی-تاریخ و ایلام-حبیب اله محمودیان)

تپه های گلان-امیر آباد-چگا آهوان شواهد فرهنگی موجود در این تپه ها نشان می دهد که سفالهای متعلق به هزاره هفتم تا پنجم قبل از میلاد،سفالهای ساده و منقوش که به صورت انبوه که بر روی تپه چگا آهوان دیده می شود(باستانشناسی-تاریخ و ایلام-حبیب اله محمودیان)

در دیگر مناطق استان تپه ای متعددی وجود دارد از جمله در شهرستان ایوان و دشت زرنه  و  شهرستان شیروان چرداول و دشت هلیلان  نشان می دهد قدمت تاریخی استان ایلام بیشتر از 3 هزار سال قبل از میلاد است

وجود قبرستانهای تاریخی،محوطه های تاریخی ،تپه های تاریخی و غار های باستانی  در استان ایلام نشانگر این استان که قدمت تاریخی و فرهنگی استان ایلام بیشتر از آن چیزی است که در ذهن عموم مردم و برخی نوشته های که در کتب تاریخی وجود دارد و این بیانگر این نکته می باشد که تحقیقات و کاوشهای باستانشناسی در سالهای گذشته و حتی سالیان دور که انجام گرفته مد نظر قرار نداده و به نوشته برخی که به صورت ناقص بوده اکتفا کرده اند و هدف از نوشتن مطالب فوق بیشتر پی بردن به اهمیت تاریخی استان ایلام و قدمت چندیدن هزار ساله آن بوده که امید است برای محقیقن و پژوهشگران بعدی این نکته ضروری به نظر رسد که قدمت تاریخی این استان بیشتر از 7 هزار سال قبل از میلاد مسیح می باشد

 

منابع:

 کتاب تاریخ و فرهنگ کهن سرزمین ده هزار ساله دهلران و ایلام-کرم علیرضایی

باستانشناسی-تاریخ و ایلام-حبیب اله محمودیان

قوم لر-دکتر امان الهی

 

 

نوشته شده توسط قاسم جانی در جمعه بیست و نهم دی 1385 ساعت 15:51 موضوع تاریخی | لینک ثابت

نقش برجسته و کتيبه ی گل گل يادگاری از حمله و تصرف اين منطقه توسط سلسله ی آشوری در هزاره های قبل از ميلاد است که در ضلع شمالی روستای گل گل بخش ملکشاهی و بر نمای شرقی صخره  و به ارتفاع حدود 3 متر از زمين قرار دارد .
شکل عمومی کتيبه يک مستطيل به ارتفاع 135 سانتی متر و عرض 90 سانتی متر است که در وسط آن نقش نيم رخ و تمام قد پادشاه آشوری بصورت برجسته قرار دارد که کلاهی مخروطی و ردايی بلند تا روی پاها بر تن داشته و شمشيری حمايل نماد قدرتی به دست دارد که به علت تخريب شکل آن به درستی معلوم نيست . نزديک پيشانی نيز تصويری تخريب شده قرار دارد که به همراه نماد ديگری در پشت سر پادشاه هلال ماه (؟) احتمالاً نمادهای خدايان و الهه های آسمانی باشند که به حمايت از پادشاه آشوری برخاسته و به او کمک نموده اند تا در جنگ پيروز شود .
متن کتيبه ابتدا به عمق متوسط 5/2 سانتی متر تراش خورده و طی آن نقش برجسته ی پادشاه را فراهم ساخته اند و سپس به نقر خطوط ميخی آشوری در سطرهای افقی بر تمام سطح کتيبه و نقش برجسته پرداخته اند و هر سطر را با خطی کنده و افقی از سطر بعدی مجزا نموده اند . اينکه اين کتيبه مربوط به کدام پادشاه آشوری است به درستی معلوم نيست و عده ای آن را متعلق به آشور بانی پال که سرزمين ايلام قديم را متصرف و در نهايت موجب انقراض آنها گرديد دانسته و عده ای آن را مربوط به سارگن دوم پادشاه آشوری می دانند که وی نيز نواحی شمال غرب و قسمتهايی از غرب ايران تا درياچه اروميه را به تصرف درآورد .
آنچه از متن سنگ نوشته مستفاد می گردد اين است که آشوريها همواره چشم طمع به نواحی شرقی حکومت خود يعنی سرزمين ايلاميها داشته و هر زمان که زمينه فراهم می شد حمله را آغاز می نمودند و اين روند به صورت فرهنگ ستيزه گری به فرزندان شاهان منتقل می شد و چهره ی پادشاه آشوری که رو به سرزمين ايلام حکاکی و نقر شده خوی جنگجويی و طمع هميشگی آنان به اين ديار را به نمايش می گذارد .

                                     
متن کتيبه آشوری گل گل

" به آشور و خدايان ( بزرگ ) که به طرفداری شاه محبوب آنها ايستاده و چيره شده ( بر زمينهای  دشمنانش ( ...) شاه جهان (...) پسر (...) آشور پدر خدايان مرا نامزد کرد برای پادشاهی در رحم مادرم (...) انليل مرا برای تسلط بر روی زمين و مردم فرا خواند . سين و شماش با هم شگونهای مساعدی در مورد بنياد فرمانروايی من فراهم ساختند . نبو و مردوک مرا بصيرت وسيع و فهم عميق بخشانيدند . خدايان بزرگ از راه لطف در محفل خود مرا بر روی تخت شاهی پدرم گذاشتند . آنها تسلط بر روی زمين را به من واگذار کردند . شهر (...)
آنها بيرون رفتند (...) روی او ستايش کارهايی که من انجام داده ام . من نوشتم بر روی آن من به جای نهادم اين سنگ نوشته را  برای ترغيب شاهان و پسران من در آينده باشد که اميری در ميان شاهان پسران من که او را آشور و خدايان بزرگ برای تسلط بر روی زمين و مردم نامزد کند . اين ستون و تحسين خدايان بزرگ را ببيند و باشد که به تدفين آن بپردازد و قربانيها بکند اما آنکه آن مجسمه را از جای آن بردارد آشور و خدايان بزرگ و آن عده که روی اين ستون نام برده شدند با نظر خشم به او نگاه کند .باشد که به طرفداری او در يک برخورد سلاحها در ميدان جنگ برخيزند و باشد که آنها او را راهنمايی نکنند . (...) با شد که آنها هم حکم شاهی او را براندازند و باشد که آنها نامش و تخمه اش را در زمين ضايع کنند" .

 

نوشته شده توسط قاسم جانی در یکشنبه بیست و چهارم دی 1385 ساعت 13:25 موضوع تاریخی | لینک ثابت

                                          

غار شگفت انگیز زینه گان در 5 کیلومتری جنوب شرقی شهر صالح آباد و در فاصلة 52 کیلومتری شهر ایلام قرار دارد . این غار رو باز که بیش از یک کیلومتر طول دارد ، دارای آب فراوان ، دهلیزهای آبگیر ، قندیل های متعدد و آبچک های طبیعی و بسیار جالب می باشد .

                                         

هوای داخل غار بسیار سرد و مطبوع است . درحالی که منطقة صالح آباد درتابستان حدود 40 درجه گرما دارد ، اختلاف هوای بیرون غار درتابستان حدود بیش از 40 درجه گرما دارد ، اختلاف هوای بیرون غار با درون آن تقریباً 50 درجه است و به همین دلیل آن را غار بهشت نیز می نامند . سرخس ها ، جلبک ها ، گل ها و گیاهان خودروی داخل غار ، رنگ سنگ ها ، پیچ و خم داخل غار ، لب های به هم دوخته قسمت هایی از سقف غار همه و همه حکایت از شگفتی های طبیعت دارد . این غار  یکی از جاذبه های مهم توریستی استان ایلام است .

                                             

 

نوشته شده توسط قاسم جانی در پنجشنبه چهاردهم دی 1385 ساعت 13:0 موضوع گردشگری | لینک ثابت

استان ايلام با مساحتي بالغ بر 19086 كيلومتر، بين 31 درجه و 58 دقيقه عرض شمالي از خط استوا و 45 درجه و 24 دقيقه تا 48 درجه و 10 دقيقه طول شرقي از نصف‌النهار گرينويچ در گوشة غربي كشور واقع شده است. اين استان از جنوب با خوزستان از شرق با لرستان و از شمال با كرمانشاه همسايه بوده و از سمت غرب داراي 425 كيلومتر مرز مشترك با كشور عراق است.

ايلام امروز داراي ميراث تمدني و فرهنگي ديرينه مي‌باشد و از نظر تاريخي بخشي از سرزمين عيلام باستان بوده است. در دوره ساساني در اين منطقه دو ايالت ماسبذان با مركزيت سيروان و شهرهاي تابعة آن مانند: اريوجان و الرذ و ايالت مهرجانقذق با مركزيت صيمره پديد آمده است.

    ابن حوقل (قرن چهارم) نوشته است:

« صيمره و سيروان دو شهر كوچكند كه بناهاي آنها مانند شهرهاي موصل و تكريت اغلب با گچ و سنگ است و ميوه‌هاي بسيار و گردو و دستنبويه و محصولات نواحي سردسير و گرمسير و آبها و درختان و كشتهاي بسيار دارند.»

مورخين اسلامي ديگر مانند: احمد بن يحيي بلاذري (قرن سوم) در ( فتوح البلدان، 68 و 69) ؛ احمدبن ابي يعقوب (قرن چهارم) در (البلدان، 43 و 44)؛ ابن ‌اثير (قرن ششم) در (الكامل، 217) ؛   ذكريا بن محمدبن محمود (قرن هفتم) در (آثار البلاد و اخبار العباد، 470) ؛ حمدالله مستوفي (قرن هشتم) در (نزهة‌القلوب،ص 79)، از شهرهاي صيمره، سيروان، اريوجان، ده بالا، ماسبذان و مهرجانقدق نام برده‌اند.

اين شهرها تا قرن سوم هجري از آباداني برخوردار بوده و بنابر نقل ابن اثير به علت وقوع زلزله از آباداني افتاده‌اند. (الكامل، 12/115) و بعد از آن به تدريج با قدرت گرفتن حكومتهاي محلي مانند اتابكان لرستان در مقايسه با ساير مناطق ايران در انزوا به سر برده و به تدريج زندگي ايلي و عشايري جانشين آن آباداني گشته است.

اين منطقه در صدر اسلام به وسيله مسلمانان عرب فتح گرديد بلاذري در اين ارتباط مي‌نويسد: «بعد از فتح دينور، ابوموسي اشعري به ماسبذان شد. اهل آن با وي جنگي نكردند. اهل شيروان نيز به همان شروط صلح دينور صلح خواستند و جزيه و خراج پرداختند. ابو موسي دسته‌هايي سوار به ميان ايشان بپراكند و برزمينهايشان غالب آمد.» (فتوح البلدان، 69 و 68) ابن اثير نيز نوشته است: « پس از آنكه هاشم از جلولاء به مدائن بازگشت، سعد خبر دار شد كه آذين پسر هرمزان سپاهياني جمع كرده و به دشت‌ها روي آورده است. سعد ضرار بن خطاب را با سپاهي به مقابله او فرستاد و در دشت ماسبذان به هم خورد نمودند. و جنگي شديد در گرفت و آذين توسط ضرار دستگير و سرش از تن جدا شد، سپاهيان عرب تا حوالي سيروان جلو رفته و ماسبذان را قهراً گرفتند. مردم آن شهر به جبال فرار كردند، ضرار آنها را دعوت به مصالحه كرد و آنان هم پذيرفتند. ضرار تا انتقال سعد به كوفه در ماسبذان بود، سپس به طرف كوفه عزيمت كرد و پسر هذيل اسدي را در ماسبذان جانشين خود ساخت.» (الكامل، 217) از آن زمان تا كنون مردم استان ايلام دين اسلام را پذيرفته و به آن وفادار مي‌باشند و اكنون نزديك به 99% آنها داراي مذهب تشيع مي‌باشند.

 

نوشته شده توسط قاسم جانی در دوشنبه یازدهم دی 1385 ساعت 9:22 موضوع تاریخی | لینک ثابت

در این وبلاگ سعی بر آن می شود که به معرفی استان ایلام و جاذبه های آن پرداخته شود شما هم می توانید در نوشتن مطالب این وبلاگ هم شرکت داشته باشید

 

نوشته شده توسط قاسم جانی در شنبه نهم دی 1385 ساعت 14:3 موضوع | لینک ثابت