زيارت، قدمتي ديرين دارد، اما هنوز منسوخ و كهنه نشده است. هنوز مسافر هست و معبد هست و تجربه عرفاني هست. هنوز راهي از كشمكش دروني تا آشتي هست. از سنگيني تا سبكبالي و از كثرت تا وحدت هنوز راهي ست.

سفر بهمنظور زيارت، امروز با نام جديد گردشگري زيارتي مطرح ميشود. سفري كه در همه اديان و در همه فرهنگها، در مسيرهاي دور و نزديك و در تعداد اندك و بسيار، ديده ميشود. در ايران كه باشيم به ده بالا ميرويم و از امامزادهاش در كنار چنار و چشمهاش يادي ميكنيم.
در هند كه باشيم در محل تلاقي هر دو رودي، دعايي ميخوانيم. در ژاپن كه باشيم مداري زيارتي را طي ميكنيم كه شامل صد معبد است. در اسپانيا كه باشيم در روز 25 ژوئيه به همراه هزاران نفر ديگر به زيارت يعقوب قديس(حواري مسيح) ميرويم. مسلمان كه باشيم، آرزويمان گمشدن در اقيانوس كعبه است. و اگر تنها زائري باشيم، جدا از اينكه مسلمان، مسيحي و يا يهودي هستيم بيتالمقدس را فراموش نخواهيم كرد، تا روزي كه زيارتش كنيم.

امروزه يك نمونه از سفر گردشگران به مقاصد مختلف، براساس مسيرهاي ويژه انجام ميشود؛ به فرض گردشگران ايتاليايي مسير حركت ماركوپولو را براي سفرشان ترجيح ميدهند و بسيارند گردشگراني كه در پي سفر در مسير جاده ابريشم هستند.

از اين ميان، يكي از مسيرهاي گردشگري، مسيرهاي زيارتي است. از لحاظ معرفت شناسي، هنگامي كه زائر در مسير مقصد زيارتي قرار ميگيرد، از همان لحظه اول براي رسيدن به مقصود آماده ميشود و با ادامه مسير به آمادگي بيشتري دست مييابد.
 اصولا، هم در مبحث عرفان و هم در مبحث زيارت، هميشه طي طريق و رسيدن به مراحل كمال و معرفت از اركان اصلي وجودي براي سالك و زائر به شمار ميروند. گاهي اين طي طريق باطني(در عرفان) و گاهي ظاهري(در زيارت) است.
در ادبيات عرفاني و همچنين فولكلور بيشتر ملل، اين طي طريق به گونهاي ذكر شده است؛ حال چه بهصورت هفت مرحله عرفان و چه بهصورت هفت خوان رستم.

اگر اين طي طريق را در قالب سفر ببينيم، خواهيم دانست كه به فرض در ژاپن ديدار از يك رشته معابد در يك مسيري دايرهاي شكل، حتي اكنون و با استفاده از وسايل حملونقل جديد، حدود دو هفته وقت لازم دارد. زيارتي كه حدود هزار سال قدمت دارد. در اين مدت زائر از معابد مختلف ديدار ميكند و مراحل رسيدن به معرفت را آهسته آهسته طي ميكند.روزگاري نيز، سفر زيارتي سانتياگو كومپوستلا به معناي ترك خانواده و تمامي مسئوليتها بهمدت شش ماه تا دوسال بود. سفري كه پر از اتفاقات و خطرات و تهاجمها و بيماريها بود. در آن روزگار زائران از كومپوستلا با خود صدفي به ارمغان ميآوردند كه گواه رسيدنشان به مقصد و البته معرفت بود.

سفر حج نيز يكي از مهمترين و بزرگترين رويدادهاي زيارتي در دنيا محسوب ميشود. در سفر حج زائران قبل از طواف خانه خدا، اقدامات ويژهاي را انجام ميدهند و حتي قبل از رفتن به مكه به شهرهاي ديگر و به جا آوردن آيينهايي ميكنند تا آمادگي لازم را براي ديدار و زيارت خانه خدا به دست آورند.
 |