اين فناوري کاربرها را در عملکرد و انتقال اطلاعات توليدشده کنار هم قرار مي­دهد، بطوري که ميان هر گردشگري با گردشگر ديگر که آميزه­اي از تجربيات ويژه، انگيزه­ها و تمايلات متفاوت است تفاوت مي­گذارد، تا اندازه­اي که هر مسافر جديد، به عنوان يک تجربه جديد به حساب مي­آيد.

تاثير اينترنت و ICT در صنعت گردشگری

بهره‌گيري از فناوري اطلاعات و ارتباطات، از سال1980 صنعت گردشگري را درجهان به کلي متحول ساخته­ و باعث شده که اين صنعت به عنوان يک صنعت بين‌المللي و بزرگ‌ترين توليدکننده مشاغل روي کره زمين در مقابل بسياري از صنايع ديگر عرض‌اندام نمايد. شتاب و برخورد بين فناوري و گردشگري در سال‌هاي اخير دگرگوني­هاي اساسي‌اي هم در صنعت گردشـگري و هم در درک ما از اين صنعت پديد آورده است. به طور کلي فناوري اطلاعات و ارتباطات بگونه­اي فزاينده براي رقابت با سازمان­ها، مقصدها و مکان­هاي گردشگري و همچنين صنعت، نقشي بحراني بازي مي­کند.

توسعه ماشين­هاي جست‌وجو، سرعت­ شبکه­ها و ظرفيت جابجايي اطلاعات بر روي تعداد مسافريني که در سراسر دنيا از اين فناوري براي برنامه­ريزي مسافرت‌هاي خود استفاده مي‌کنند تاثير زيادي گذاشته و با تغيير مسير کسب‌وکار به سمت بازاريابي، اساسا کارآمدي و طرز کار سازمان­هاي گردشگري اينترنتي را به همان صورت که مشتري­ها با سازمان­ها ارتباط برقرار مي­کنند، تغيير داده است. اين فناوري فرآيند کسب‌وکار گردشگري را به سمت مهندسي مجدد کشانيده و مشاهده مي‌شود که توليدات تدريجي اين صنعت تمايل به سمت يک الگوي جديد را دارند. اين جريان، ساختار کل صنعت گردشگري را دگرگون کرده و دامنه­ کلي فرصت­هاي شغلي را براي کليه دست‌اندرکاران، توسعه بخشيده ­است.

فناوري اطلاعات و ارتباطات، به طور فزاينده­اي باعث مي­شود که مسافرين به اطلاعات دقيق و با ثباتي دسترسي پيدا کنند و در يک مقطع زماني رزرو انجام دهند و با روش­هاي قراردادي، هزينه و نيازمندي‌هايشان را در اختيار داشته ­باشند. ICT مي­تواند در بهبود کيفيت خدمات، ياري ­رساند و در رضايتمندي بيشتر مسافرين و مهمانان سهم داشته باشد. اين فناوري کاربرها را در عملکرد و انتقال اطلاعات توليدشده کنار هم قرار مي­دهد، بطوري که ميان هر گردشگري با گردشگر ديگر که آميزه­اي از تجربيات ويژه، انگيزه­ها و تمايلات متفاوت است تفاوت مي­گذارد، تا اندازه­اي که هر مسافر جديد، به عنوان يک تجربه جديد به حساب مي­آيد. گردشگران مناطق مختلف و عمده جهان، مسافرين دائمي مي‌شوند و مهارت­هاي زبان­شناسي و تکنولوژيکي پيدا مي‌کنند و مي­توانند در کشورهاي بيگانه و چند فرهنگي کار کنند.

توسعه فناوري اطلاعات و ارتباطات و به ويژه اينترنت به گردشگر جديد که با اعتبار ويژه پول و زمان کسب اطلاع کند اختيار عمل مي­دهد. اين جست‌وجوگران علاقه چنداني به بسته­هاي شلوغ ندارند و بيشتر به دنبال برنامه­ريزي و انتخاب­هاي خودشان هستند، زيرا بسته­هاي حاوي اطلاعات تورها، از طريق توليد بسته­هاي پويا که توسط شرکت­هاي فعال به نفع تسهيلات گردشگري سازمان‌يافته مستقل توليد مي­شوند از دست مي‌روند. در جايي که فضيلت صبر و حوصله از بين رفته است متقاضيان دائمي، تمايلي به تاخير و انتظار ندارند. کليد موفقيت اين است که نياز متقاضي به سرعت شناسايي شود و به نحو احسن خدمات و امکانات روزمرگي را بگونه­اي که نيازمندي­هاي آنها را ارضا نمايد در اختيارشان قرار دهد. زندگي خيال­انگيز متقاضيان در جهان توسعه‌يافته، تنها فرصت کوتاهي براي استراحت و اشتغال به فعاليت­هاي موردعلاقه­شان در اختيار آنها قرار مي­دهد.

اينترنت رفتار متقاضيان­ گردشگري را به گونه­اي حيرت­انگيز تغيير داده است. مسافرين آينده­نگر تمايل به دستيابي مستقيم به هزينه­ها از طريق کسب اطلاعات بيشتر تهيه شده توسط سازمان‌هاي گردشگري، مهارت‌هاي شخصي و نيز به وسيله ديگر متقاضيان و مصرف‌کنندگان دارند. متقاضيان قادرند که از طريق اينترنت، جست‌وجوي اطلاعات مربوط به مسافرت از قبيل رزرو بليط هواپيما، رزرو اطاق و انجام سايرخريدها مستقيما خودشان انجام دهند. به واسطه عموميت پيدا کردن تقاضاهاي اينترنتي، بسياري از سازمان­هاي توريستي، مثل هتل­ها، هواپيماها و آژانس­هاي مسافرتي با بکارگيري اينترنت به عنوان بخش مهمی از استراتژي‌هاي ارتباطي و بازاريابي متحول شده­اند. جست‌وجوي اطلاعات که بخش مهمي از فرآيند تصميم­گيري خريد به­ حساب مي­آيد، به عنوان دستاورد اينترنت تکامل يافته ­است. فناوري اطلاعات و ارتباطات نه­ تنها خطرات دريافت و ترديد را کاهش مي‌دهد، بلکه کيفيت مسافرت­ها را نيز بالا مي­برد.

لذا جست‌وجوهاي بيشتري درباره­ مسافرت انجام مي­گيرد و اطلاعات بيشتري در اين زمينه کسب مي‌گردد، مي­توان نيازمندي­هاي مشتري را بهتر دريافت و خدمات مورد نياز را به آنها ارائه داد. يک متقاضي آشنا و باتجربه قادر است با منابع محلي و فرهنگي ارتباط بهتري برقرار کند، محصولات و خدماتي را که براي نيازمندي­هاي او ارائه مي­شود بشناسد و از خدمات ويژه و تخفيف قيمت­ها، امتياز کسب نمايد. چهار عامل اصلي تاثيرگذار در جست‌وجوي اطلاعات در محتواي گردشگري عبارت است از: قرارومدار (برنامه­ريزي ديدار) گروه‌هاي تفريحي، حضور خانواده‌ها و دوستان در مقصد، ميزان آشنايي با ديدارهاي قبلي از مقصد، تعداد افراد جديدي که در مقصد عضو مي‌شوند. برخي پژوهش­ها نشان مي‌دهند که شناسايي و تحليل عميق توانمندي، علاقه‌مندي و مشکلات برنامه­ريزي و اقدام به خريد مسافران به صورت اينترنتي در پيشرفت جست‌وجوي اطلاعات و اثرات بين فرهنگي آن بر روي رفتارهاي جست‌وجوي اطلاعات اينترنتي گردشگران تاثير دارد.

ابزاری که اينترنت در اختيار کاربران می­گذارد شامل سيستم‌هاي رزرو آژانس­هاي مسافرتي اينترنتي (مانند Expedia)، ماشين­هاي جست‌وجو و ابرماشين­هاي جست‌وجو (به ترتيب مثل، Google و Kayak)، سيستم­هاي مديريت مقصد مثل visitbritain.com، شبکه­هاي اجتماعي و پورتال‌ها مثل wayn و tripadviso سايت‌هاي مقايسه قيمت (مثل Kelkoo) و بسياری سايت­هاي ديگر می­باشد. در بسياري از سازمان­هايي که براي ارتباط مستقيم با مشتريان از فناوري اطلاعات و ارتباطات استفاده مي­کنند، قيمت­گذاري از موضوعات مهم صنعت گردشگري اينترنتي به شمار مي‌رود. در اين صورت فقط کرايه­ها، نرخ­ها، تخفيف­هايي که از کارفرماها گرفته مي­شود و پرداخت­هاي پراکنده، در يک زنجيره مالي کوچک تعيين مي­شود. پژوهش­ها نشان داده­اند که قيمت بليط­هاي هواپيماي معتبر داخلي در آمريکا که بوسيله اينترنت ارائه مي‌شود متفاوت بوده و نسبت به قيمت متوسط بليط­هايي که از طريق آژانس­هاي مسافرتي سنتي به فروش مي‌رسند ارزان‌تر است.

اينترنت هم اکنون روي رفتار مشتري­ها در کشورهاي در حال توسعه مثل چين تاثير بسزايي دارد و به مشتري­ها کمک مي‌کند که انتخاب­هاي بسيار زيادي داشته باشند. اگرچه از طريق اينترنت انتخاب­هاي زيادي در اختيار مشتري­ها قرار داده مي­شود، اما اغلب، سدهاي رواني مانع مي­شود که مشتري­ها معامله را با اينترنت به پايان برسانند. از دلايل مهم که مصرف­کنندگان خريد خود را از طريق اينترنت انجام نمي­دهند، نبود خدمت شخصي، موضوعات امنيتي، تجربه وصرف وقت مي‌باشد. در نتيجه مشاهده­گران اينترنت محصولات را بدون استفاده از اينترنت به صورت Off Line خريداري مي­کنند. در هر صورت چون پرداخت، مهمترين موضوع در تجارت الکترونيک محسوب مي­شود، مشتري­ها هميشه خواهان امنيت پرداخت مي‌باشند، چنين تمايلي به دليل امکان جرايم کامپيوتري است که يکي از فاکتورهاي اصلي­ است که مانع مي­شود مشتري­ها اطلاعات مربوط به کارت اعتباري خود را در اختيار ديگران قرار دهند.

مشتري­ها برای صرف وقت­ کمتر و کوتا­­ه­کردن زمان انتظار و برنامه­ريزي و لذت بيشتر علاقه‌مند هستند که رزرو بليط و دريافت آن را درخانه و از طريق وب­‌سايت­هاي گردشگري دريافت کنند. از اين گذشته، وقتي مشتري در خانه خريدهاي خود را از طريق اينترنت انجام مي­دهد، فروش اينترنتي منطقه جغرافيايي وسيعي را در اختيار او قرار مي­دهد اما جرائمي را از قبيل طرح کلاهبرداري، اقدام به کلاهبرداري، بازي­هاي کلاهبرداري،Spamming و دزدي هويت مانع از آن مي‌شود که کاربر به راحتی و با آرامش خيال از اينترنت بهره­ گيرد. لذا سازمان­هاي تجاري بايد توجه بيشتري نسبت به حمايت مشتري­هايشان در مقابله با اين جرايم نشان دهند. به هر حال، اين جرايم، به طور کامل قابل پيشگيري نيست و به وسيله مقامات قانوني به سادگي کشف نمي­شود. اين موضوع باعث مي­شود که بسياري از گردشگران از اينترنت براي کسب اطلاعات استفاده ­کنند اما خريد اينترنتي انجام ندهند.

جامعه مسافرت مجازي Virtual Travel Community
جامعه مسافرت مجازي، به طور باورنکردني برروي گردشگري تأثير گذاشته ­است، به طوري که مشتري­ها به اطلاعات همکاران خود بيش از پيام­هاي بازاريابي اعتماد مي­کنند. بهترين و نخستين تعريفي که از جامعه مسافرت مجازي شده ­است به وسيله «رين­گلد» Rheingold در سال 1993 بوده است. با اين تعريف «جامعه مسافرت مجازي گروهي از مردم هستند که ممکن است يکديگر را رودررو ببينند يا نبينند و واژه­ها و ايده­هايي را از طريق شبکه­ها يا بوردهاي کامپيوتري با يکديگر مبادله­ کنند.» جامعه مسافرت مجازي تسهيلاتي را در اختيار مردم قرار مي‌دهد که بتوانند با به دست آوردن اطلاعات موردنياز در برقراری ارتباطات موثر و توسعه روابط و در نهايت تصميم­گيری­هاي مربوط به گردشگري موفق باشند.

به طور کلی عضويت و نگرش دو بعد آغازين رفتار مشتري در جوامع مجازي به حساب می­آيد، چون بسياري از گردشگران علاقه‌مند هستند که تجربيات گردشگري خود را با ديگران به اشتراک­ گذاشته و به آنها پيشنهاداتي بدهند، براي اين منظور VTCها يکي از فضاهاي مطلوب براي ارائه خاطرات گردشگري آنها شده ­است. از اين گذشته گردشگران اينترنتي بسيار مشتاق هستند که با ديگر گردشگراني که نگرش­ها، تمايلات و شيوه زندگي مشابه آنها را دارند ديدار کنند. به همين دليل درک بهتر از انگيزه و رفتار کاربران، جوامع ­مجازي را قادر می­سازد که به دست­اندرکاران و برنامه­ريزان گردشگري کمک کنند که در ايجاد، اجرا وحفظ اين جوامع شيوه­هاي موثرتري را ايفا نمايند که به ­نوبه خود بازاريابي ارتباطي را تسهيل مي­کند. به هر حال VTCها اگر نتوانند رضايت­ خاطر مشتريان خود را از جهات محتواي طراحي و امنيتي برآورده کنند، ممکن است در خطر از دست دادن مشتريان خود قرار گيرند.

وب 2 و گردشگري مجازي ظهور وب 2.0 يا گردشگري 2.0 مفهوم شبکه اجتماعي و جوامع مجازي را به هم­ آميخت و آن را در اختيار صنعت گردشگري قرارداد. سايت راهنماي مسافرت (www.tripadvisor.com) يکي از موفق­ترين شبکه­های اجتماعي، جامعه ­مجازي در امر گردشگري است که آسان­سازي دسترسي به تمام هتل­هاي سراسر جهان و گردآوري افراد براي بحث وگفت‌وگو را به­ عهده دارد. اين سايت ­امکان بررسي مستقل کاربران را براي امور گردشگري و ارائه پيشنهادات کتبي به اعضاي راهنماي مسافرت و همچنين ماهرسازي راهنمايان را فراهم مي‌سازد و سکوي قدرتي براي برخورد بين افراد همسان فراهم­ مي‌کند. بايد توجه­ داشت که مهمترين فاکتور براي ارزشيابي سازمان گردشگري رضايتمندي کاربر است، لذا سازمان­هاي گردشگري مي­توانند با تجزيه و تحليل محتواي VTCها، نوع رفتار و ميزان رضايتمندي مشتري­هايشان را بفهمند و براي بهبود خدمات خود به فعاليت­هاي اصلاحي بپردازند.

همچنين سطح آگاهي­­ها را بالا ببرند و بين دستياران VTCها همکاري­هاي قوي‌تري به وجود آورند. اينترنت تعداد انتخاب­ها را براي مشتري­ها در حد قابل­توجهي افزايش داده ­است. تا پيش از پيدايش اينترنت، متقاضيان فقط مي‌توانستند به مکان­هاي مشهور و همچنين سازمان­هايي که در مجاورتشان بود دسترسي داشته ­باشند. هم­اکنون متقاضيان مي­توانند از طريق اينترنت انتخاب­هاي بسيار زيادي براي جست‌وجو و خريد داشته ­باشند. انتخاب مي­تواند منحصر به توليد يک دسته اطلاعات خاص باشد تا کليه امکانات تفريحي براي نمونه، پروازهاي غيرضروري پيشرفته مثل جت­هاي سريع­السير، (easyJet و Ryanair) امکانات مختلف تفريحي و تخفيف هزينه رزرو اطاق‌هاي هتل، که مي­تواند به گردشگران کمک کند تا از مسافرت ارزان‌قيمت لذت­ ببرند. ثبت و رزرو اينترنتي با پروازهاي هوايي ارزان قيمت بي‌شک طرفداران بيشتري را در بر مي­گيرد، چون با ارائه محصولات ارزان‌تر به آنها مي­توانند استراتژي فروش را به راحتي مستقيما دنبال کنند.

از مشکلات مطرح شده در کسب اطلاع از طريق اينترنت، داشتن انتخاب‌هاي بسيار زياد آن است، هنگامي ­که کاربران نوآور اينترنت براي کسب اطلاعات گردشگري جست‌وجو مي‌کنند، تمايل دارند که چندين وب‌سايت را بگردند که اين امر اغلب نتيجه شروع جست‌وجوي اطلاعات در ماشين­هاي جست‌وجو از نوع گوگل است. لازم ­است يک سيستم پيشنهادي در فرآيند اجتماعي براي نشان ­دادن شاخص­ها يا دريافت اطلاعات، به افراد کمک­ کند و مشخص کند که در جست‌وجوي يک مورد خاص براي افراد خاص چه انتخابي بهتر است، زيرا مي­تواند اطلاعات ارزشمندي ارائه دهد که براي فرآيند تصميم‌گيري به مشتري­ها کمک کند تا انتخاب مناسب­تري داشته ­باشند. اينترنت همچنين مکانيزم‌هاي موثري را براي مشترياني که از پروازهاي هوايي شکايت داشته‌اند فراهم کرده است. در گذشته کمتر از 5 درصد مشترياني که ناراضي بودند شکايت­هاي خود را ابراز مي‌کردند. سازمان‌هاي گردشگري براي مشتريان شاکی بايد کانال­هايي فراهم نمايند. اين امر با پياده‌سازي بخش شکايت­هاي الکترونيکي بر روي وب‌سايت­ها و ايجاد يک کانال عمومي براي ارتباطات بين مديريت و مشتري­هاي ناراضي محقق شده است.

بنابراين، با پيشرفت سريع اينترنت هم اکنون کاربران مي­توانند به آساني شکايت­هاي خودشان را ابراز نمايند، که به نوبه خود مي‌توانند تاثير مشخصي روي خدمات ارائه شده توسط شرکت­ها داشته باشند. (WOM) Word - Of – Mouuth ابزار مفيدي براي منتشر کردن شکايات در مورد مارک­هاي مشهور در مقابل وب‌سايت‌ها، چت‌روم‌ها و گفت‌وگوي مشتري­ها مي­باشد. وب‌سايت united.com يکي از مشهورترين مثال­هايي است از يک نفر که نه تنها از وب­سايت خود براي شکايت از United Airlines استفاده کرد بلکه هزاران شکايت از همسفران خود را نيز جمع‌آوري نمود. اين موضوع نشان مي­دهد که در فضاي اينترنت افراد توان کافي براي تسلط بر سازمان­هاي قوي از قبيل خطوط هوايي دارند. بسياري از متقاضيان پيش از هرگونه خريدي براي آنکه ريسک و بي­ثباتي را به حداقل برسانند به WOM اعتماد مي­کنند. عنوان نمودن شكايات با عبارات واضح و سليس مثل «هتل شما، هتل بسيار بدي بود» و انعكاس گلايه و اعتراض گردشگران در جرايد حاكي از قدرت نفوذ اينترنت و چت­روم­ها در حوزه شکايت و اعتراض مشتريان است.

در حال حاضر بسياري از دست­اندرکاران گردشگري با جوامع ­مسافرت مجازي آشنايي ندارند و نمي­د­انند که چگونه بخش شکايت­هاي الکترونيکي را در اختيار بگيرند که منجر به از دست دادن مشتريان خود نشوند. براي جلوگيري از گسترش شکايت­هاي الکترونيکي مديريت­هاي گردشگري بايد اين گفت‌وگوهاي شکايت­آميز را در محل معيني قرار داده و آنها را به طورحرفه­اي اداره کنند. رفتار مشتريان که به دنبال اطلاعات و داده­هاي سودمندي هستند قبل از اينکه بر ماهيت تجربه تکيه­ کند به طور منطقي هدايت مي‌شود. به عنوان مثال مصرف­کنندگان که به دنبال تفريح و لذت باشند بيشتر از ارتباط با وب و بازي­هاي تحت وب و چت لذت مي­برند و اين رفتار مي‌تواند نوعي تفريح تلقي ­گردد. با عموميت يافتن استفاده از رايانه نه تنها نوجوانان در جست‌وجوي اطلاعات اينترنتي هستند، بلکه سالمندان اجتماع (50 سال به بالا) همچنين در شمار کاربران اينترنتي فعال مي‌باشند. بنا بر پژوهش انجام­ شده درسال 2006 توسط گراييپل، Graeupl، بيشترين عنوان پژوهش براي مشتريان سنين بين 60 –50 اطلاعات مربوط به پرواز و جا و مکان بوده ­است.

اين پژوهش نشان مي­دهد که بسياري از آنها به اطلاعات مربوط به تفريحات علاقه‌مند نبوده­اند، نتيجه پژوهش نشان مي­دهد که مشتري­ها تمايلات خود را براي راحتي بيشتر، انتخاب راحت‌تر و خريدهاي گردشگري اينترنتي ابراز داشته­اند. مشتري­ها به طرز فزاينده­اي علاقه‌مند به فراهم ­آوردن اطلاعات شخصي معني­دار در مبادله اطلاعات مشخص و خدمات بهتر مي­باشند. سازمان­هاي گردشگري نيز بايد در هر مرحله از خدمات، (قبل، در ضمن سفر و پس ­از يک ديدار) به جمع­آوري اطلاعات مشتري­ها بپردازند. به اين­ منظور که با شناسايي رفتارهاي انتخابي و تمايلات آنها عوامل تعيين­کننده را شناسايي­ کرده و خدمات بهتري به آنها ارائه­ کنند. ميزان خشنودي مشتري­ها نه ­تنها بستگي به دقت و فهم اطلاعات گردشگري ويژه و توانايي واکنش­­هاي پايدار سازمان­ها دارد، بلکه اهميت دادن به موضوع کمبود وقت مردم که در جوامع غربي شاهد آن هستيم بازتاب موثر داشته ­است.

بنابراين اهميت موضوعاتي که براي نيازمندي­هاي مشتري­ها ارائه ­مي‌شود بايستي مطابق با درخواست آنها بازبيني شود. خدمات شخصي­سازي که برگرفته از سيستم­هاي پيشرفته مديريت ارتباط با متقاضي مي­باشد، بايستي نيازمندي‌ها و اولويت­هاي مشتريان را براي استفاده حال و آينده ثبت کند. نظام­ها براي اينکه آگاهي­هاي مناسبي به مشتريان خود ارائه ­دهند لازم است از مکان، زمينه­نياز و روحيه مشتريان خود اطلاعات کافي داشته ­باشند. بنابراين لازم ­است سازمان­هاي گردشگري اين فاکتورها را شناسايي نموده و براي توسعه خدمات شخصي­سازي به ­نيازهاي فردي توجه ­نمايند. ارائه خدمات پويا و پرکاربرد مي‌تواند براساس نيازهاي پيش­بيني شده که نتيجه ابراز مشتری و يا تشخيص آنهاست ارائه ­شود يا براساس بررسي پروفايل­هاي قبلي مشتري­هاي تجربه ­يافته، که با مشکلاتي روبرو شده‌اند و يا شناخت فاکتورهاي محيطي خارجي طرح­ريزي شود. وجود سيستم‌هاي اطلاعاتي ساده حاصل ­از ترکيب اطلاعات مرتبط که جمع­آوري، فرآيند نگهداري و انتشار اطلاعات تصميم­گيري، هماهنگي، کنترل، تحليل و ديدار از يک سازمان را حمايت مي‌کنند، مي­توانند سازوکارهاي جمع­آوري، فرآيند انتشار هوشمند اطلاعات را در ميان سازمان­ها و وب­سايت­هاي گسترده­ ­آنها پويايي بخشند.

به هرحال تکنولوژي به عنوان يک ساختار اطلاعاتي از سازماني ناشي مي­شود که­ کل­ دامنه­ ارتباطات داخلي و خارجي و فرآيندها را حمايت مي­کند. هرچند در سال­هاي اخير، نقش فناوري­هاي نوين در صنعت گردشگري مورد انتقاد قرار گرفته است، اما بهره­گيري از اين فناوري­ها، نرم­افزارها و شبکه­هاي جديدي را فراهم ­مي­کند که سازمان­ها را براي بهبود بخشيدن ارتباطاتشان با شرکا و مشتريانشان حمايت مي­کند. در نهايت بهره‌گيري از فناوري اطلاعات و ارتباطات، سيستمی واحد شامل تجهيزات شبکه­اي، سخت­افزاري و نرم­افزاري به وجود مي­آورد که فرآيند داده­هاي موثر و مرتبط را در جهت رشد منافع سازماني باعث مي‌شود و صنعت گردشگري را همچون ساير صنايع و فعاليت­ها تحت تاثير مثبت قرار داده و بهره­گيري از آن را آسان‌تر، جذاب­تر و لذت­بخش­تر مي­سازد.

** زهره روحاني- دنياي كامپيوتر و ارتباطات

کارشناس فناوری و سرپرست خدمات فنی و تخصصی پارک علم و فناوری فارس

زندگی عشيره ای و سنتی در استان ايلام باعث رشد و رونق صنايع دستی مرتبط با آن شده است. از دير باز بافت قالی كردی(قاليچه درشت بافت)، سياه چادر، چيغ(چيت)بافی، جاجيم بافی، گليم ساده، نمد مالی، احرامی بافی، گيوه بافی و عبا بافی در استان مرسوم بوده است. در راستای اهداف برنامه های آموزشی پس از ارزيابی قابليتهای توسعه آموزش رشته های مختلف بومی استان با اولويت مزيت های هر منطقه جهت پاسخ گويی به سلايق مختلف، رشته های ديگری نظير گليم نقش برجسته، منبت چوب، سفال گری و طراحی روی سفال، قلم زنی روی مس، و... در اين استان راه اندازی شده است و زمينه آموزش آنها فراهم شده است.

۱- قالی بافی:مواد اوليه بكار رفته در اين گونه زير انداز عمدتاً از ابريشم بوده كه در بيشتر موارد به صورت تمام ابريشم و در پاره ای از مواقع از كرك و ابريشم با پشم در بافت فرش استفاده می شود. امروزه بخش عمده ای از زير اندازهای سنتی كه در استان استفاده می شود را فرش های گل ابريشم با رج شماره بالای40 و در اندازه های ذرع و نيم(100×150) و قاليچه(140×220) تشكيل می دهندكه عمدتاً در شهرستانهای دره شهر و ايوان از توابع استان ايلام بافته می شود.
                            

۲- گليم نقش برجسته: اين بافته از نظر اصالت و توليد مهمترين و شاخص ترين صنعت دستی استان ايلام است كه زمينه آن گليم ساده و نقوش آن گره كامل قالی است كه طبيعتاً بعد از بافت نقوش آن برجسته تر از زمينه است در ساير مناطق ايران از جمله اراك،كرمانشاه و ... نيز بافت اين گونه گليم انجام می شود ولی اصالت آن مختص به استان ايلام بوده و برای اولين بار بافت آن در روستای زنجيره از توابع شهرستان شيروان چرداول استان ايلام شروع شده است.

۳- نمد مالی: به دليل بافت عشايری اين استان و تامين مواد اوليه(پشم)مورد نياز در داخل منطقه، نمد مالی از رونق خوبی برخوردار است. البته به دليل تاثيرات جوی, اين حرفه فصلی بوده و از اول تابستان تا ابتدای ماه سوم پائيز به مدت پنج ماه در سال انجام می گيرد و فرايند توليد شامل در هم تنيدن الياف طی مراحل حلاجی كردن پشم، لوله كردن و كوبيدن آن است كه در نهايت منجر به توليد نمد زير انداز، كلاه نمدی و پالتوی(كپنك)خواهد شد. اين حرفه عجين با سر انگشتان نمد مالان سخت كوش ايلام، ايوان، دهلران و آبدانان است.

                                
۴- احرامی بافی: يكی از دستبافته هايی است كه ماسوره اساس كار آن است و ماكو با الياف نخی در اين نوع بافته به كار می رود و از خامه پشمی رنگرزی شده به عنوان مواد اوليه آن استفاده می شود.
بافت اين هنر-صنعت در ايلام، ايوان و مهران انجام می شود و با توجه به تعيين شهر مرزی مهران به عنوان مسيری برای اعزام و تردد زائران كربلای معلی, بافت اين گونه دست بافته ها برای سجاده اهميت بيشتری يافته است.

۵- گيوه بافی:كوهستانی بودن منطقه و نياز به پای افزار راحت و سبك، انگيزه بافت گيوه را فراهم آورده است. اين هنر-صنعت كه هم اكنون نيز رواج دارد طی سه مرحله زير ساخته و پرداخته می شود:
1- آماده كردن رويه گيوه (آجيده) كه اين كار توسط تخت كش انجام می شود .
۲- بافت رويه گيوه (گيوه بافی) كه معمولاً برای بافت ازنخ پنبه ای و ابريشمی استفاده می شو
۳- دوختن رويه گيوه به تخت گيوه كه اين كار توسط فرد گيوه دوز انجام می شود.
بافت اين پای افزار از زمانهای ديرين تا كنون در ايلام، ايوان و مهران رايج بوده است.
 

۶- بافت سياه چادر: كه در اصطلاح محلی( دوار) به آن گفته می شود معمولاً توسط زنان عشاير در استان و با استفاده از موی بز بافته می شود. از جمله ويژگی های سياه چادر می توان به خواص فيزيولوژی موی بز اشاره كرد كه بر خلاف بقيه مواد در گرما منقبظ و در سرما منبسط می شود و اين به كاربرد ممتاز آن در سياه چادر كمك كرده تا در تابستان منافذ سياه چادر باز شده و هوای داخل سياه چادر خنك شود و در زمستان منافذ آن بسته تا
از ورود سرما و باران جلوگيری شود.بافت اين گونه پوشش حفاظتی در مناطق عشاير نشين كوچ روی استان ايلام انجام می شود.
                       

 ۷- چيغ(چيت) بافی: چيغ از جمله متعلقات سياه چادر است كه همانند حصاری اطراف آن را در بر می گيرد. چيغ با استفاده از الياف گياهی(نی) و همچنين موی بز و در پاره ای از مواقع با استفاده از نخ پشمی رنگی بافته می شود ضمناً نقوش در چيغ به سبب ماهيت بافت آن به صورت هندسی است و ناگفته نماند كه امروزه تكنيك بافت چيغ به عنوان پارتيشن در خانه های آپارتمانی كاربرد دارد. بهترين نوع اين دستبافته به صورت الوان در ايوان بافته می شود يك نمونه از چيغ های اين شهرستان با نقش مايه های اصيل و سنتی, بعلت زيبايی كه از نظرتركيب بندی رنگ و كيفيت بافت دارد به عنوان سر در نمايشگاه صنايع دستی كشور نصب شده است.

                        
۸- جاجيم بافی: جاجيم بافته ای از پشم تابيده رنگی است كه اغلب بافت خشنی دارد. در منطقه ايلام عموماً از الياف پشمی در بافت جاجيم استفاده شده كه به عنوان رختخواب پيچ كاربرد دارد. در اكثر خانواده های استان ايلام از اين نوع دستبافته ها برای پيچيدن يك دست رختخواب اضافی برای ميهمانان استفاده می شود. لازم به ذكر است كه در گذشته های نه چندان دور از رختخواب هايی كه با جاجيم پيچيده و مرتب شده اند در كنار ديوار به عنوان تكيه گاهی مناسب برای ميهمانان استفاده می شد.علاوه بر اين به دليل تنوع رنگی، جاجيم های ميهمان خانه زيبايی خاصی پيدا می كرده است چنانچه از گفته های جاجيم بافان منطقه بر می آيد حاكی از اين است كه هنر جاجيم بافی از دير باز در مناطق ايلام، ايوان و آبدانان رايج بوده است.

                      
۹- سفال گری: سفالگری هنری با پيشنه تاريخی است كه هنرمندان با استفاده از مواد اوليه فراوان و ارزان قيمت گل رس, با روشهای دستی و چرخ سفالگری اقدام به تهيه و توليد انواع فرمهای سفالی می كردند اين هنر ارزشمند از سال 1380 با حمايت و نظارت مديريت صنايع دستی در منطقه ايلام رواج يافته و علاوه بر آن توانسته است علاقه مندان بسياری را در ساير مناطق استان از جمله دره شهر و سرابله جذب نموده و آموزش دهد.
                                        

 ۱۰- عبا بافی: عبا از جمله دستبافته های سنتی ايران است كه از دير باز در مناطقی چون بوشهر, كوهپايه اصفهان و نائين توليد می شده است. در استان ايلام نيز در شهرستان مهران عبا بافی در اندك كارگاههايی رواج دارد. پشم گوسفند و يا شتر مواد اصلی تهيه عبا است ولی امروزه برای چله كشی عبا ازنخ های پنبه ای كارخانه ای استفاده می شود. دستگاه عبا از جنس چوب می باشد كه بدليل بافت ساده و عدم ايجاد نقش تنها دو عدد ورد دارد كه آنها تنها برای ايجاد دهنه كار و عبور ماكو از تارهای زير و رو مورد استفاده قرار می گيرد. در منطقه مهران علاوه بر عبای مردانه, عبای زنانه نيز تهيه می شده كه كوتاهتر از نوع مردانه است و در زبان محلی به آن قتره می گويند.