مقدمه :

موزه نماينگر ارزشهاي از ميان رفته جوامع مختلف بشري است و ارزشهاي طبيعي و دائمي آنها را كه در عصر حاضر در معرض  تهديد  مي باشند مورد توجه قرار مي دهد موزه ها اين ارزشها را به عنوان ميراثهايي براي مردم مشخص مي كنند شناخت اين ميراث براي تداوم فرهنگ ارزشمند است و در واقع  موزه ها مسئول حفظ ميراث  ملموس و غير ملموس طبيعي و فرهنگي هستند .

مناسبترين شيوه براي طبقه بندي موزه ها بر اساس مجموعه موزه مي باشد موضوع مجموعه يا آنكه از چه ديدگاهي  به آثار تشكيل دهنده آن نگاه شود ، مبناي اين طبقه بندي قرار ميگيرد ، زيرا ماهيت آثار و انديشه هاي وابسته به آن است كه اهداف و فعاليتهاي موزه را تعيين مي كند ،از اين رو به طور كلي موزه ها را در سه گروه  ميتوان قرارداد :

 الف) تاريخ

 ب)هنر

 ج)علوم

  موزه هاي مردم شناسي از گروه موزه هاي تاريخي اند ، كه محدوده فعاليت اين نوع موزه ها مطالعه فرهنگهايي است كه به دوران پيش از ورود صنعت ماشيني به منطقه و يا دوران آغاز صنعتي شدن مربوط مي گردد و درحال حاضر به شدت مورد تهديد جهش تمدن صنعتي است.

 هدف از شكل گيري و تجهيز  موزه مردم شناسي كه اولين موزه در استان ايلام است، ايجاد يك مركز تاريخي و فرهنگي در راستاي اهدافي گسترده و بلند مدت ،در چهارچوب رسالت سازمان ميراث فرهنگي ،صنايع دستي وگردشگري مي باشد. در كل اين موزه ارتباط ميان بازمانده ي ارزشهاي سنتي وصنعتي شدن و اهميت و قابل احترام بودن ميراث معنوي و فرهنگي جامعه است .حفظ نگهداري و معرفي آنها به جوانان و نسلهاي آينده اين مرز و بوم از اهداف موزه مي باشد .

درطبقه بندي اشياء موزه مردم شناسي استان ايلام سه اصل  مهم است كه مبنا قرار داده  شده است :

 1-محيط زيست

 2-مسائل اجتماعي و زندگي

 3-اعتقادات و باورها

 برمبناي اين سه اصل اشياء به چند گروه تقسيم بندي ميشوند .

1-فنون معيشت

 2-آئين و مراسم

 3- مسكن

 4-هنرها و صنايع دستي

 5-خوراك

 6-پوشاك و اعتقادات و باورها

بنابراين موزه مردم شناسي ايلام درمسير شناساندن جلوه هاي مختلف عناصر فرهنگي منطقه ازنگاه مردم شناسي بنا نهاده شده است .

ساختمان موزه:

موزه مردم شناسي ايلام در قلعه والي ايجاد شده ، كه اين بنا متعلق به سال 1326 ه-ق به دستور غلامرضا خان والي در زمان حكومت محمدعلي شاه قاجار در محله اي به نام حسين آباد كه به ده بالا مشهور بوده احداث گرديد. اين بنا مقر تابستان و اسكان غلامرضا خان والي بوده اين بنا به معماريت حاج درويش علي كرمانشاهي و حجاري رضا قلي بوده است .

قلعه والي در مساحت 17/4687 متر مربع و زير بنايي 01/1466 متر مربع به شكل ذوزنقه اي بر روي تپه تاريخي چغا ميرگ ايجاد شده است . قلعه مذكور سه در ورودي در سه ضلع  جنوب، شرق و غرب دارد .

ورودي اصلي قلعه در ضلع جنوبي قرار گرفته داراي 22 اتاق تو در تو و يك اتاق شاهنشين در ضلع شمالي كه ابعاد و اندازه داخلي آن بزرگتر از ساير اتاقها است،در اين قلعه شش زيرزمين در سه ضلع شمال،غرب و شرق وجود دارد.

عمده مصالح به كار رفته شده سنگ،آجر وگچ است،قلعه والي در زمان جنگ تحميلي تا حدود 50 درصد تخريب شده، و در سال 67 عمليات مرمت آن شروع و در سال 69 بازسازي آن به اتمام رسيد، و به لحاظ اهميت تاريخي و موقعيت مكاني مناسب در سال 1384 تغيير كاربري از اداري به فرهنگي داده شد، و در سال 1385 تبديل موزه مردم شناسي شد .

بخشهاي مختلف نمايش موزه مردم شناسي ايلام به شرح زير است :

"بخش كشاورزي :

اين بخش شامل مراحل كاشت،داشت و برداشت است، حدود 40تا 50سال پيش در استان ايلام به روش سنتي كشاورزي انجام مي گرفت.مرحله كاشت گندم كه از محصولات اصلي و مهم اين استان است به وسيله گاو آهن يا خيش انجام مي گرفت.

مرحله برداشت شامل دو مرحله است:مرحله اول بوسيله چرخش گاوها دور تا دور خوشه هاي گندم است كه در اين مرحله گندم از كاه جدا شده مرحله دوم   مرحله باد دادن كاه يا جدا كردن كاه از گندم است،وسرند (غربال) گندم و تقسيم محصول مي باشد،وسايل مورد استفاده در اتاق كشاورزي شامل خيش، يوغ، چنگك، داس به اندازه هاي مختلف،الك يا سرند و كاسه من است .